Εθνικώς Χαρακτηρισμένες Περιοχές
Το εθνικό σύστημα προστατευόμενων περιοχών (Ν. 4685/2020) περιλαμβάνει τέσσερις βασικές κατηγορίες:
- Περιοχές Προστασίας Βιοποικιλότητας (δίκτυο Natura 2000)
- Εθνικά Πάρκα
- Καταφύγια Άγριας Ζωής
- Προστατευόμενα Τοπία/Φυσικούς Σχηματισμούς.
Οι περιοχές αυτές προστατεύουν σημαντικούς οικοτόπους, είδη χλωρίδας και πανίδας, καθώς και στοιχεία ιδιαίτερης οικολογικής ή γεωμορφολογικής αξίας. Η οριοθέτηση και διαχείρισή τους γίνεται με Προεδρικά Διατάγματα, βάσει ειδικών περιβαλλοντικών μελετών και σχεδίων διαχείρισης.
Οι προστατευόμενες περιοχές οργανώνονται σε ζώνες διαφορετικού βαθμού προστασίας (απόλυτης προστασίας, προστασίας φύσης, διατήρησης οικοτόπων και βιώσιμης διαχείρισης), όπου καθορίζονται επιτρεπόμενες χρήσεις και δραστηριότητες. Στόχος είναι η διατήρηση της βιοποικιλότητας και των οικοσυστημάτων, σε συνδυασμό με τη βιώσιμη ανάπτυξη και την ισορροπημένη ανθρώπινη δραστηριότητα.
Η Ελλάδα υποβάλλει στοιχεία για τις προστατευόμενες περιοχές στον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Περιβάλλοντος.
Σύμφωνα με τα στοιχεία της τελευταίας υποβολής (CDDA εκδ. 2020), στην Ελλάδα έχουν καταγραφεί 803 εθνικώς χαρακτηρισμένες περιοχές με συνολική έκταση[1] 26.160,42 τετραγωνικά χιλιόμετρα.
[1] Αναφέρεται στη συνολική επιφάνεια, χερσαία και θαλάσσια, αφαιρουμένων των αλληλεπικαλύψεων.
Μικροί Νησιωτικοί Υγρότοποι (ΦΕΚ ΑΑΠ 229/19.06.2012)
Οι Μικροί Νησιωτικοί Υγρότοποι αποτελούν ένα ιδιαίτερο δίκτυο υγροτοπικών περιοχών υψηλής οικολογικής σημασίας, που εντοπίζονται σε μικρά νησιά της Ελλάδας.
Στο πλαίσιο της καταγραφής και προστασίας τους έχουν θεσμοθετηθεί (ΠΔ μικρών νησιωτικών υγρότοπων – ΦΕΚ ΑΑΠ 229/19.06.2012) συνολικά 380 Μικροί Νησιωτικοί Υγρότοποι, με συνολική έκταση 8,46 τ.χλμ. Παρά το μικρό τους μέγεθος, διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στη διατήρηση της βιοποικιλότητας, λειτουργώντας ως καταφύγια για είδη χλωρίδας και πανίδας και ως κρίσιμα οικοσυστήματα για τα νησιωτικά περιβάλλοντα.
Υγρότοποι Αττικής (Νόμος 4559/2018, Άρθρο 54)
Οι Υγρότοποι Αττικής, σύμφωνα με τον Νόμο 4559/2018 (ΦΕΚ Α΄ 142/03.08.2018: Άρθρο 54), αποτελούν ένα σημαντικό δίκτυο προστατευόμενων οικοσυστημάτων στην περιοχή της Αττικής.
Οι συγκεκριμένες περιοχές χαρακτηρίζονται ως υγρότοποι Α΄ προτεραιότητας και προστατεύονται έως την οριστική οριοθέτησή τους, με απαγόρευση δραστηριοτήτων που ενδέχεται να υποβαθμίσουν την οικολογική τους κατάσταση. Το θεσμικό πλαίσιο στοχεύει στη διατήρηση των ευαίσθητων αυτών οικοσυστημάτων απέναντι σε πιέσεις αστικής και ανθρωπογενούς ανάπτυξης.
Συνολικά έχουν καταγραφεί 15 υγρότοποι, με συνολική έκταση 9,21 τ.χλμ., οι οποίοι συμβάλλουν καθοριστικά στη διατήρηση της τοπικής βιοποικιλότητας και των οικολογικών ισορροπιών.
Ως προς την κατανομή τους:
- 88,03% της επιφάνειας αφορά παράκτιους υγροτόπους
- 11,97% αφορά εσωτερικούς υγροτόπους
Αδιατάρακτες Φυσικές Περιοχές (Απάτητα Βουνά)
Η Ελλάδα αποτελεί την πρώτη χώρα στην Ευρώπη που θεσμοθετεί τα Απάτητα Βουνά, δηλαδή αδιατάρακτες φυσικές περιοχές υψηλής προστασίας. Πρόκειται για Περιοχές Άνευ Δρόμων (ΠΑΔ), οι οποίες περιλαμβάνουν και περιμετρική ζώνη ενός χιλιομέτρου. Στόχος του θεσμού είναι η διατήρηση του φυσικού τοπίου χωρίς ανθρώπινες παρεμβάσεις, με σκοπό την προστασία των οικοσυστημάτων και της βιοποικιλότητας.
Στις περιοχές αυτές απαγορεύεται η διάνοιξη νέων δρόμων, καθώς και κάθε τεχνική ή ανθρωπογενής επέμβαση που αλλοιώνει το φυσικό περιβάλλον. Οι περιοχές τελούν υπό καθεστώς αυστηρής προστασίας.
Μέχρι σήμερα έχουν θεσμοθετηθεί 10 Απάτητα Βουνά στην Ελλάδα, με συνολική έκταση 1.182,59 τετρ. χλμ.
| Α/Α | ΟΝΟΜΑΣΙΑ | ΦΕΚ | ΥΠ. ΑΠΟΦΑΣΕΙΣ |
|---|---|---|---|
| 1 | Άγραφα εντός Ν2000 | ΦΕΚ 524/Δ/23/8/2022 | Αριθμ. οικ. ΥΠΕΝ/ΔΔΦΠΒ/78498/2217 |
| 2 | Άγραφα εκτός Ν2000 | ΦΕΚ 524/Δ/23/8/2022 | Αριθμ. οικ. ΥΠΕΝ/ΔΔΦΠΒ/78498/2217 |
| 3 | Δίκτη | ΦΕΚ 303/Δ/25.04.2023 | Αριθμ. οικ. ΥΠΕΝ/ΔΔ ΦΠΒ/32529/1275 |
| 4 | Χατζής | ΦΕΚ 1005/Δ/31-12/2021 | Αριθμ. οικ. ΥΠΕΝ/ΔΔΦΠΒ/119007/3599 |
| 5 | Λευκά Όρη | ΦΕΚ 1007/Δ/31-12/2021, ΦΕΚ 1037/Δ/27-12/2023 Παράταση | Αριθμ. οικ. ΥΠΕΝ/ΔΔΦΠΒ/119000/3593, Αριθμ. ΥΠ |
| 6 | Μαίναλο | ΦΕΚ 44/Δ/27.01.2023 | Αριθμ. οικ.ΥΠΕΝ/ΔΔ ΦΠΒ/2525/101 |
| 7 | Σάος | ΦΕΚ 1008/Δ/31-12/2021 | Αριθμ. οικ. ΥΠΕΝ/ΔΔΦΠΒ/118988/3589 |
| 8 | Σμόλικας | ΦΕΚ 1009/Δ/31-12/2021 | Αριθμ. οικ. ΥΠΕΝ/ΔΔΦΠΒ/119003/3595 |
| 9 | Ταϋγετος | ΦΕΚ 6576/Β/31-12/2021 | Αριθμ. οικ. ΥΠΕΝ/ΔΔΦΠΒ/118992/3590 |
| 10 | Τύμφη | ΦΕΚ 1006/Δ/31-12/2021 | Αριθμ. οικ. ΥΠΕΝ/ΔΔΦΠΒ/119005/3597 |
ΠΗΓΗ: Kati V, Selva N, Sjögren-Gulve P. Greek roadless policy: A model for Europe. Science. 2022 Mar 4;375(6584):984. doi: 10.1126/science.abo2014. Epub 2022 Mar 3. PMID: 35239397.
Απάτητες Παραλίες
Οι Απάτητες Παραλίες είναι περιοχές υψηλής προστασίας εντός του δικτύου Natura 2000, όπου θεσπίζονται αυστηροί όροι και περιορισμοί για τη διατήρηση της φυσικής τους κατάστασης. Στόχος είναι η αποτελεσματική προστασία παραλιών με ιδιαίτερη αισθητική, γεωμορφολογική ή οικολογική αξία, καθώς και η διατήρηση των οικοτόπων και των ειδών χλωρίδας και πανίδας που απαντώνται σε αυτές.
Σήμερα έχουν θεσμοθετηθεί 251 Απάτητες Παραλίες σε όλη την Ελλάδα.
Στις περιοχές αυτές απαγορεύονται η παραχώρηση απλής χρήσης αιγιαλού και παραλίας, καθώς και κάθε δραστηριότητα που μπορεί να επηρεάσει τη μορφολογία και την οικολογική τους ακεραιότητα. Ενδεικτικά, δεν επιτρέπονται η τοποθέτηση κινητών στοιχείων (τραπεζοκαθίσματα, ομπρέλες, ξαπλώστρες), η κυκλοφορία μηχανοκίνητων οχημάτων, η διοργάνωση εκδηλώσεων με συμμετοχή άνω των 10 ατόμων, καθώς και η χρήση μουσικής για επαγγελματική δραστηριότητα.
Περισσότερα:
- Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας
- ΚΥΑ ΥΠΕΝ/ΓΔΠΠ/35330/646 «Όροι και περιορισμοί για τους αιγιαλούς και τις παραλίες υψηλής προστασίας (απάτητες παραλίες).»
- Τροποποίηση της υπ. αριθμ. ΥΠΕΝ/ΓΔΠΠ/35330/646/02.04.2024 κοινής απόφασης των Υπουργών Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών και Περιβάλλοντος και Ενέργειας «Όροι και περιορισμοί για τους αιγιαλούς και τις παραλίες υψηλής προστασίας (απάτητες παραλίες)» (Β’ 2364)